Γυναικεία Ιερά Μονή Παναγίας “Κάτω” Ξενιάς
Αλμυρός Βόλου, Νομός Μαγνησίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 Μὲ τὴ βιβλιοθήκη τῆς ἱερᾶς Μονῆς Παναγίας Κάτω Ξενιᾶς πρῶτος ἀσχολήθηκε ὁ Δ. Πανόπουλος, σχολάρχης καὶ ἐπιμελητὴς ἀρχαιοτήτων Ἁλμυροῦ, τὸ καλοκαίρι τοῦ ἔτους 1902. Δὲν προέβη ὅμως σὲ κάποια περιγραφὴ τῶν χειρογράφων. Δεύτερος χρονολογικὰ ποὺ ἀσχολήθηκε μὲ τὰ χειρόγραφα τῆς Μονῆς ἦταν ὁ Νικόλαος Ἰ. Γιαννόπουλος, ἐπιμελητὴς ἀρχαιοτήτων τοῦ μουσείου τοῦ Βόλου, ὁ ὁποῖος ἐξέδωσε μία πρώτη σύντομη περιγραφὴ τῶν χφφ 1-10 στὸ περιοδικὸ Νέος Ἑλληνομνήμων[1]. Ὁ ἑπόμενος ἐρευνητὴς ἦταν ὁ καθηγητὴς Λίνος Πολίτης, ὁ ὁποῖος ἐπισκέφθηκε τὴ Μονὴ στὶς 23-03-1975 καί, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν καταγραφὴ τοῦ συνόλου τῶν χειρογράφων[2] καὶ τεσσάρων ἐντύπων βιβλίων (ἀρ. 18, 22, 24, 26), συνολικὰ 26, προέβη καὶ στὴ φωτογράφισή τους. Τέταρτος, καὶ τελευταῖος ποὺ ἀσχολήθηκε μὲ τὰ χειρόγραφα τῆς Μονῆς, ἦταν ὁ ἀρχιμ. Χερουβεὶμ Βελέτζας, ὁ ὁποῖος ἐντόπισε καὶ ἔκανε διορθώσεις σὲ κάποια λάθη στὴν ἀρίθμηση, ποὺ εἶχαν γίνει ἀπὸ τὸν Λ. Πολίτη[3]. Πιὸ συγκεκριμένα, ἀφοῦ ἀφαίρεσε τὰ τέσσερα ἔντυπα βιβλία ἀπὸ τὸν κατάλογο τῶν χειρογράφων, ἐντόπισε καὶ ὅτι τὸ χφ 21 εἶχε περιγραφεῖ μὲ δύο διαφορετικοὺς ἀριθμοὺς (23 καὶ 25). Ἐπιπλέον ἐντόπισε καὶ πρόσθεσε στὸν κατάλογό του ἄλλα τρία χειρόγραφα. Ἔτσι ἔφθασαν νὰ ἀριθμοῦνται στὸ σύνολο 24 χειρόγραφα. Τὸ κάθε χειρόγραφο ὅμως πολλὲς φορὲς ἔφερε δύο ἢ καὶ τρεῖς διαφορετικὲς ἀριθμήσεις, κάτι ποὺ δυσχέραινε πολὺ τὴν ταξινόμησή τους.

Ὅταν τὸν Μάρτιο τοῦ 2022, μὲ τὴ σύμφωνη γνώμη τῆς Μονῆς καὶ τοῦ σεβασμιωτάτου μητροπολίτου Δημητριάδος καὶ Ἁλμυροῦ κ.κ. Ἰγνατίου, ἄρχισαν οἱ ἐργασίες γιὰ τὴ σύνταξη τοῦ παρόντος καταλόγου, ὑπῆρχαν στὴ συλλογὴ ἄλλα ὀκτὼ μὴ ταξινομημένα χειρόγραφα (τοῦ 19ου καὶ 20οῦ αἰ.), ἐνῶ ἐντοπίστηκαν καὶ ἄλλα δύο σπαράγματα. Τὸ πρῶτο περγαμηνὸ τοῦ 12ου αἰ., τὸ ὁποῖο ὑπῆρχε ὡς ἐσώφυλλο ἀρχῆς στὸ χφ 6 καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεση καὶ τὴ συντήρησή του πῆρε τὸν ἀρ. 25, καὶ τὸ δεύτερο χαρτῶο τοῦ 16ου αἰ., τὸ ὁποῖο ὑπῆρχε ὡς ἐσώφυλλο τέλους σὲ ἔντυπη Παρακλητικὴ τοῦ 18ου αἰ. καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεση καὶ τὴ συντήρησή του πῆρε τὸν ἀρ. 33. Ἔτσι στὸν παρόντα κατάλογο περιγράφονται 34 συνολικὰ χειρόγραφα. Δύο ἀπὸ αὐτὰ τὰ χειρόγραφα, τὸ 9 καὶ τὸ 15, δὲν ἐντοπίστηκαν στὴ βιβλιοθήκη τῆς Μονῆς καὶ ἀγνοεῖται ἡ τύχη τους. Ἡ περιγραφή τους βασίστηκε στὴ φωτογράφιση ἀπὸ τὸν Λ. Πολίτη.

[1] Νικόλαος Ἰ. Γιαννόπουλος, «Κατάλογος τῶν χειρογράφων τῆς βιβλιοθήκης τῆς Μονῆς Ξενιᾶς», Νέος Ἑλληνομνήμων, τόμ. 20, τεῦχος Α´, Ἀθήνα 1925, σσ. 104-107.

[2] Μορφωτικὸ Ἵδρυμα Ἐθνικῆς Τραπέζης, Ἱστορικὸ καὶ Παλαιογραφικὸ Ἀρχεῖο, Μικροφωτογραφήσεις χειρογράφων καὶ ἀρχείων, Ἀθήνα 1978, σσ. 25-26.

[3] Χερουβεὶμ Βελέτζας (ἀρχιμανδρίτης), «Κατάλογος τῶν χειρογράφων τῆς Μονῆς Ξενιᾶς», Δελτίο Φιλαρχαίου ἑταιρείας Ἁλμυροῦ Ὄθρυς, Περίοδος Β´, τεῦχος 4, Ἁλμυρὸς 2000, σσ. 78-83.